{"id":40,"date":"2011-03-01T10:58:07","date_gmt":"2011-03-01T11:58:07","guid":{"rendered":"http:\/\/chruscielowisko.dzwiek.org\/?page_id=40"},"modified":"2026-03-12T00:37:18","modified_gmt":"2026-03-11T22:37:18","slug":"hetka-z-glogowa","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/chruscielowisko.org\/?page_id=40","title":{"rendered":"hetki ko\u015bciane"},"content":{"rendered":"<p><small><small><i>opublikowano:<\/i> 2011-03-01<i>, ostatnia aktualizacja:<\/i> 2026-03-10<\/small><\/small><\/p>\n<p>Hetka z G\u0142ogowa by\u0142a prezentowana w okresie lipiec-grudzie\u0144 2007 roku na wystawie zatytu\u0142owanej \u201cNasze najcenniejsze\u201d w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w G\u0142ogowie w gablocie opisanej jako &#8220;Zabytki z grodu piastowskiego na Ostrowie Tumskim w G\u0142ogowie (X-XII w.)&#8221;.<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-40 gallery-columns-2 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_01.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_01-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"hetka 1 (G\u0142og\u00f3w)\" aria-describedby=\"gallery-1-47\" srcset=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_01-150x150.jpg 150w, https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_01-300x300.jpg 300w, https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_01.jpg 570w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-47'>\n\t\t\t\tG\u0142og\u00f3w (fot. Chru\u015bciel)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetzuk001_01.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetzuk001_01-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"hetka z \u017bukowic\" aria-describedby=\"gallery-1-446\" srcset=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetzuk001_01-150x150.jpg 150w, https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetzuk001_01-300x300.jpg 300w, https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetzuk001_01.jpg 708w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-446'>\n\t\t\t\t\u017bukowice (Kaczkowski 1971 Ryc. 19:10)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Na hetk\u0119 z \u017bukowic natrafi\u0142em w publikacji Mieczys\u0142awa Kaczkowskiego na rycinie prezentuj\u0105cej \u017cukowickie wyroby rogowe z okresu od XI do po\u0142. XII wieku. Publikacja nie zawiera wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142owych informacji na temat zabytku.<\/p>\n<div id='gallery-2' class='gallery galleryid-40 gallery-columns-2 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Mozdzioch_2002_Ryc_134.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Mozdzioch_2002_Ryc_134-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-2-4844\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-2-4844'>\n\t\t\t\tBytom Odrza\u0144ski (Mo\u017adzioch 2002 Ryc. 134)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Lodowski_1972_Ryc_8_f.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Lodowski_1972_Ryc_8_f-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-2-4843\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-2-4843'>\n\t\t\t\tCzelad\u017a Wielka (Lodowski 1972 Ryc. 8:f)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Z najbli\u017cszych okolic znane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c egzemplarze z Bytomia Odrza\u0144skiego (zasadniczy okres funkcjonowania osady przypada na po\u0142. XI &#8211; po\u0142. XIII w.; za Mo\u017adzioch 2002 s. 162) oraz z Czeladzi Wielkiej (warstwa I w zasi\u0119gu cmentarzyska; za Lodowski 1972 s. 26). Rysunek przekroju tego ostatniego sugeruje, \u017ce hetka mog\u0142a by\u0107 niedoko\u0144czona, bo otw\u00f3r widoczny jest tylko z jednej strony. Chyba \u017ce przedmiot mia\u0142 inne przeznaczenie ni\u017c te przypisywane hetkom.<\/p>\n<div id='gallery-3' class='gallery galleryid-40 gallery-columns-3 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_02.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_02-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"Hetki z Wroc\u0142awia\" aria-describedby=\"gallery-3-48\" srcset=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_02-150x150.jpg 150w, https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_02-300x300.jpg 300w, https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_02.jpg 450w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-3-48'>\n\t\t\t\tWroc\u0142aw (Jaworski 1990 Tab. VIII)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Jaworski_1990_tab_15_1.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Jaworski_1990_tab_15_1-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-3-4823\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-3-4823'>\n\t\t\t\tJaworski 1990 Tabela 15\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Jaworski_1990_tab_15_2.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Jaworski_1990_tab_15_2-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-3-4822\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-3-4822'>\n\t\t\t\tJaworski 1990 Tabela 15 c.d.\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Tak o hetkach z Wroc\u0142awia pisze Krzysztof Jaworski (Jaworski 1990 s. 76-80):<\/p>\n<blockquote><p>W\u015br\u00f3d przedmiot\u00f3w ko\u015bcianych liczn\u0105 grup\u0119, licz\u0105c\u0105 24 okazy i 2 p\u00f3\u0142fabrykaty, stanowi\u0105 hetki (tabl. VI, tabela 15). Zabytki te cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105 na wczesnopolskich stanowiskach. Na niekt\u00f3rych jest ich r\u00f3wnie du\u017co, jak na wroc\u0142awskim Ostrowie Tumskim, lub nawet wi\u0119cej (Kruszwica &#8211; 44 egz., Gniezno, Opole &#8211; 130), na innych za\u015b znacznie mniej (Wolin, stan. 6 &#8211; 5 egz., P\u0142ock &#8211; 2, Gda\u0144sk, Giecz &#8211; 11, Tum pod \u0141\u0119czyc\u0105 i in.). Hetki we Wroc\u0142awiu pojawi\u0142y si\u0119 na prze\u0142omie X- XI w. (warstwa R) i przetrwa\u0142y do 2 po\u0142owy XIII w. (warstwa B). Odkryto je w wi\u0119kszo\u015bci poziom\u00f3w osadniczych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwi\u0119ksze nasycenie hetkami wyst\u0105pi\u0142o w pochodz\u0105cej z 1 \u0107wierci XI w. Warstwie P (7 egz.) i w datowanej na schy\u0142ek XII i 1 po\u0142ow\u0119 XIII w. Warstwie D (5 egz.). 65% hetek (21 egz.) pochodzi z XI w. 11 hetek poddano badaniom specjalistycznym surowca. 7 okaz\u00f3w wykonano z ko\u015bci \u015br\u00f3dr\u0119cza \u015bwini, 4 za\u015b z ko\u015bci \u015br\u00f3dstopia tego ssaka. Pozosta\u0142e 27 hetek najprawdopodobniej tak\u017ce zosta\u0142o wykonanych z tych, tak bardzo do siebie zbli\u017conych wygl\u0105dem i wymiarami, ko\u015bci. D\u0142ugo\u015bci hetek wynosi\u0142y od 4,4 do 8 cm, ich szeroko\u015bci 0,9-1,6 cm, za\u015b grubo\u015bci 0,6-1 cm. W po\u0142owie d\u0142ugo\u015bci ko\u015bci wiercono na wylot okr\u0105g\u0142y lub elipsowaty otw\u00f3r (tylko 1 egz., jest niesymetryczny; tabl. VIII f). Zlokalizowany by\u0142 on na bardziej p\u0142askich i szerszych powierzchniach bocznych ko\u015bci. Otworki wiercono z dw\u00f3ch stron ko\u015bci, najcz\u0119\u015bciej no\u017cem, co po\u015bwiadczone jest wyra\u017anymi nieregularnymi naci\u0119ciami ostrza no\u017ca widocznymi na kraw\u0119dziach otwor\u00f3w i w najbli\u017cszym ich otoczeniu. W jednym przypadku (tabl. VIII s) najpierw \u015bci\u0119to p\u0142asko fragment ko\u015bci, a potem wywiercono w tym miejscu otw\u00f3r. Inna hetka ma 2 pary otwork\u00f3w wykonanych r\u00f3wnie\u017c no\u017cem (tabl. VIII l). \u015arednice okr\u0105g\u0142ych i rzadziej elipsowatych otwor\u00f3w wszystkich hetek wynosz\u0105 3-6,5 mm, przy czym przewa\u017caj\u0105 otwory 4-5 mm. Na trzech zabytkach wyst\u0119puje \u015blad po u\u017cyciu innego ni\u017c n\u00f3\u017c narz\u0119dzia do wykonania otworu (tabl. VIII g, r, x). By\u0142 to najprawdopodobniej \u015bwider. Na kraw\u0119dziach otwor\u00f3w brak jakichkolwiek naci\u0119\u0107 i wyszczerbie\u0144, tak charakterystycznych dla otwor\u00f3w wykonanych no\u017cem. Otwory maj\u0105 okr\u0105g\u0142y kszta\u0142t o \u015brednicy 4-5 mm. Na dw\u00f3ch zabytkach obok otworu znajduje si\u0119 male\u0144ki wkl\u0119s\u0142y \u015blad po pierwotnie w tym miejscu rozpocz\u0119tym wierceniu (tabl. VIII x). Na wi\u0119kszo\u015bci hetek (19 egz.) poza wywierconym otworem brak jest innych \u015blad\u00f3w obr\u00f3bki. Tylko 5 zabytk\u00f3w ma \u015bci\u0119te wystaj\u0105ce wyrostki stawowe (tabl. VIII e, o, p, v, x).<\/p>\n<p>Hetki wykonywano na w\u0142asny u\u017cytek. Pospolito\u015b\u0107 surowca oraz nieskomplikowana i kr\u00f3tkotrwa\u0142a obr\u00f3bka powodowa\u0142y, \u017ce przedmioty te wykona\u0107 m\u00f3g\u0142 prawie ka\u017cdy.<\/p>\n<p>W dotychczasowej literaturze przedmiotu przewijaj\u0105 si\u0119 trzy pogl\u0105dy tycz\u0105ce si\u0119 funkcji hetek. Pierwszy g\u0142osi, \u017ce hetki to prototypy obecnych guzik\u00f3w (A. Nadolski, E. Cnotliwy &#8211; autorzy Ci jednocze\u015bnie zaznaczaj\u0105, \u017ce hetki mog\u0142y tak\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 jako dzieci\u0119ce zabawki), drugi widzi w nich instrumenty muzyczne (aerofony wiruj\u0105ce), tzw. &#8220;czuryngi&#8221; &#8211; &#8220;&#8230; kr\u00f3tkie kostki zaopatrzone w otworki do przewleczenia sznurka, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego wprowadzano je w ruch wirowy&#8221; (K. Moszy\u0144ski) (podczas wirowania kostki wydawa\u0142y niski &#8220;bucz\u0105cy&#8221; d\u017awi\u0119k), trzeci za\u015b uwa\u017ca je za elementy naszyjnika o charakterze dekoracyjnym lub magicznym (W. Ho\u0142ubowicz, M. Norska-Gulkowa). Pogl\u0105d o hetkach &#8211; instrumentach prezentuj\u0105 niekt\u00f3rzy etnografowie (K. Moszy\u0144ski), archeolodzy (W. Ho\u0142ubowicz, W. Szafra\u0144ski), muzykolog W. Kami\u0144ski i inni. S\u0105dzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce przedmioty te mog\u0142y pe\u0142ni\u0107 wszystkie zaproponowane wy\u017cej funkcje. Fakt, \u017ce niekt\u00f3re z hetek maj\u0105 obci\u0119te wyrostki stawowe ko\u015bci, m\u00f3g\u0142by wskazywa\u0107, \u017ce przynajmniej te hetki mog\u0142y spina\u0107 odzie\u017c. Tak obrobione przedmioty \u0142atwiej mo\u017cna by\u0142o przetyka\u0107 przez p\u0119telki i otworki w ubraniu. W przypadku hetek &#8211; instrument\u00f3w obcinanie zako\u0144czonych ko\u015bci by\u0142oby raczej zbyteczne.<\/p><\/blockquote>\n<div id='gallery-4' class='gallery galleryid-40 gallery-columns-1 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Malinowski_1993_Ryc_1.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Malinowski_1993_Ryc_1-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-4-4858\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-4-4858'>\n\t\t\t\tMalinowski 1993 Ryc. 1\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Teoria przypisuj\u0105ca hetkom rol\u0119 instrument\u00f3w muzycznych w charakterze tzw. wiruj\u0105cych kostek wywo\u0142a\u0142a stanowcz\u0105 polemik\u0119 (Malinowski 1993).<\/p>\n<div id='gallery-5' class='gallery galleryid-40 gallery-columns-3 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/MMW_Arsenal_2023_Chrusciel_Ryczyn_03.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/MMW_Arsenal_2023_Chrusciel_Ryczyn_03-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-5-4831\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-5-4831'>\n\t\t\t\tRyczyn (Archeologiczne MMW 2023, fot. Chru\u015bciel)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/MMW_Arsenal_2025_Chrusciel_Wroclaw.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/MMW_Arsenal_2025_Chrusciel_Wroclaw-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-5-4833\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-5-4833'>\n\t\t\t\tWroc\u0142aw (Archeologiczne MMW 2025, fot. Chru\u015bciel)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Malinowski_1993_Ryc_3.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Malinowski_1993_Ryc_3-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-5-4860\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-5-4860'>\n\t\t\t\tGda\u0144sk (Malinowski 1993 Ryc. 3)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedmiot\u00f3w wydaje si\u0119 wyra\u017anie ustandaryzowana, ale zdarzaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c hetki o odmiennym zorientowaniu otwor\u00f3w, czy wi\u0119kszej ich ilo\u015bci. Niestety, bez mo\u017cliwo\u015bci obejrzenia hetki z ka\u017cdej strony, trudno o pe\u0142en obraz konkretnego egzemplarza. Pozostaje nam sobie \u017cyczy\u0107 jak najwi\u0119cej rysunk\u00f3w, tak dobrze oddaj\u0105cych ca\u0142o\u015b\u0107 zabytku, jak przekroje hetek z Gda\u0144ska (Malinowski 1993 Ryc. 3).<\/p>\n<div id='gallery-6' class='gallery galleryid-40 gallery-columns-2 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/MMW_Arsenal_2006_Chrusciel_Opole.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/MMW_Arsenal_2006_Chrusciel_Opole-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-6-4836\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-6-4836'>\n\t\t\t\tOpole (Archeologiczne MMW 2006, fot. Chru\u015bciel)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/MMW_Arsenal_2006_Chrusciel_Bytom.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/MMW_Arsenal_2006_Chrusciel_Bytom-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-6-4834\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-6-4834'>\n\t\t\t\tBytom Odrza\u0144ski (Archeologiczne MMW 2006, fot. Chru\u015bciel)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Na wystawach mo\u017cna spotka\u0107 hetki z przewleczonymi fragmentami rzemyk\u00f3w, ale ich stan sugeruje, \u017ce raczej s\u0105 one wsp\u00f3\u0142czesnym dodatkiem. Dowodem na zastosowanie hetki jako zapi\u0119cie-guzik ma by\u0107 znalezisko fragmentu tkaniny z hetk\u0105 w XII wiecznej warstwie opolskiego grodu (Kowalska 2003 s. 317).<\/p>\n<div id='gallery-7' class='gallery galleryid-40 gallery-columns-2 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Dziekanowice_2023_Chrusciel.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Dziekanowice_2023_Chrusciel-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-7-4835\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-7-4835'>\n\t\t\t\twystawa &#8220;Sze\u015b\u0107-\u015bcian przesz\u0142o\u015bci&#8221; (MPP na Lednicy 2023, fot. Chru\u015bciel)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/MMW_Historyczne_2023_Chrusciel_Wroclaw_02.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/MMW_Historyczne_2023_Chrusciel_Wroclaw_02-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-7-4832\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-7-4832'>\n\t\t\t\tWroc\u0142aw (Historyczne MMW 2023, fot. Chru\u015bciel)\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Najstarsza warstwa szczeci\u0144skiego Rynku Warzywnego, w kt\u00f3rej znaleziono hetk\u0119, datowana jest na 3. dekad\u0119 X w., kolejne odkryto dopiero w m\u0142odszych warstwach, poczynaj\u0105c od datowanej na koniec 3. \u0107w. XI w. (Kowalska et al. 2011 s. 319, Tabela 62, datowanie s. 202, 206). W Opolu hetki s\u0105 obecne ju\u017c w najstarszej warstwie funkcjonowania grodu tj. E<sub>III<\/sub> datowanej na koniec X &#8211; pocz\u0105tek XI w. (Bukowska-Gedigowa et al. 1986 Ryc. 22).<\/p>\n<div id='gallery-8' class='gallery galleryid-40 gallery-columns-2 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon landscape'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_03.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_03-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"rekonstrukcja\" aria-describedby=\"gallery-8-49\" srcset=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_03-150x150.jpg 150w, https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_03-300x300.jpg 300w, https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/hetka01_03.jpg 575w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-8-49'>\n\t\t\t\trekonstrukcja\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/20220803_131331-Copy.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/20220803_131331-Copy-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-8-1434\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-8-1434'>\n\t\t\t\tfot. Chru\u015bciel\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<p>Rekonstrukcji hetek dokona\u0142em z wykorzystaniem ko\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnej \u015bwini, cho\u0107 trudno powiedzie\u0107 czy \u015br\u00f3dstopia, czy mo\u017ce \u015br\u00f3dr\u0119cza. Ko\u015bci zosta\u0142y wygotowane, przewiercone no\u017cem, a nast\u0119pnie ponownie gotowane. Hetka pos\u0142u\u017cy\u0142a mi jako zapi\u0119cie do p\u0142aszcza.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>Literatura<\/strong><\/p>\n<p><sup><strong>Bukowska-Gedigowa et al. 1986<\/strong><\/sup><br \/>\nJanina Bukowska-Gedigowa, Gediga Bogus\u0142aw &#8216;Wczesno\u015bredniowieczny gr\u00f3d na Ostr\u00f3wku w Opolu&#8217;, Wroc\u0142aw 1986;<\/p>\n<p><sup><strong>Jaworski 1990<\/strong><\/sup><br \/>\nJaworski Krzysztof &#8216;Wyroby z kos\u0301ci i poroz\u0307a w kulturze wczesnos\u0301redniowiecznego Ostrowa Tumskiego we Wroc\u0142awiu&#8217;, Wroc\u0142aw-Warszawa 1990;<\/p>\n<p><sup><strong>Kaczkowski 1971<\/strong><\/sup><br \/>\nKaczkowski Mieczys\u0142aw &#8216;Charakterystyka osadnictwa w rejonie G\u0142ogowa od po\u0142owy V do po\u0142owy XI wieku w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142 archeologicznych&#8217;, [w:] &#8216;Zielonog\u00f3rskie Zeszyty Muzealne&#8217;, t. 2, s. 5-37, Zielona G\u00f3ra 1971;<\/p>\n<p><sup><strong>Kowalska 2003<\/strong><\/sup><br \/>\nKowalska Anna Bogumi\u0142a &#8216;Wyroby z poro\u017ca i ko\u015bci&#8217; [w:] &#8216;Szczecin we wczesnym \u015bredniowieczu: wschodnia cz\u0119\u015b\u0107 suburbium&#8217;, s. 314-317, Szczecin 2003;<\/p>\n<p><sup><strong>Kowalska et al. 2011<\/strong><\/sup><br \/>\nKowalska Anna B., Dworaczyk Marek &#8216;Szczecin wczesno\u015bredniowieczny. Nadodrza\u0144skie centrum&#8217;, Warszawa 2011;<\/p>\n<p><sup><strong>Lodowski 1972<\/strong><\/sup><br \/>\nLodowski Jerzy &#8216;S\u0105dowel we wczesnym \u015bredniowieczu&#8217;, Wroc\u0142aw 1972;<\/p>\n<p><sup><strong>Malinowski 1993<\/strong><\/sup><br \/>\nMalinowski Tadeusz &#8216;Wczesno\u015bredniowieczne hetki czy wiruj\u0105ce kostki&#8217; [w:] &#8216;S\u0142upskie Studia Historyczne&#8217;, t. 1, s. 3-13, 1993;<\/p>\n<p><sup><strong>Mo\u017adzioch 2002<\/strong><\/sup><br \/>\nMo\u017adzioch S\u0142awomir &#8216;Castrum Munitissimum Bytom \u2013 lokalny o\u015brodek w\u0142adzy w pa\u0144stwie wczesnopiastowskim&#8217;, Wroc\u0142aw 2002.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>opublikowano: 2011-03-01, ostatnia aktualizacja: 2026-03-10 Hetka z G\u0142ogowa by\u0142a prezentowana w okresie lipiec-grudzie\u0144 2007 roku na wystawie zatytu\u0142owanej \u201cNasze najcenniejsze\u201d w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w G\u0142ogowie w gablocie opisanej jako &#8220;Zabytki z grodu piastowskiego na Ostrowie Tumskim w G\u0142ogowie (X-XII w.)&#8221;. Na hetk\u0119 z \u017bukowic natrafi\u0142em w publikacji Mieczys\u0142awa Kaczkowskiego na rycinie prezentuj\u0105cej \u017cukowickie wyroby rogowe&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":91,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-40","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/40","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=40"}],"version-history":[{"count":36,"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/40\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4866,"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/40\/revisions\/4866"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/91"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=40"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}