{"id":2103,"date":"2024-06-21T18:44:16","date_gmt":"2024-06-21T19:44:16","guid":{"rendered":"https:\/\/chruscielowisko.dzwiek.org\/?page_id=2103"},"modified":"2025-12-15T14:39:58","modified_gmt":"2025-12-15T12:39:58","slug":"geograf-bawarski-ix-x-w","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/chruscielowisko.org\/?page_id=2103","title":{"rendered":"Geograf Bawarski"},"content":{"rendered":"<p><small><small><i>opublikowano:<\/i> 2024-06-21<i>, ostatnia aktualizacja:<\/i> 2024-06-22<\/small><\/small><\/p>\n<p>Geograf Bawarski jest spisem plemion i grod\u00f3w (okr\u0119g\u00f3w grodowych) wyst\u0119puj\u0105cym w literaturze pod r\u00f3\u017cnymi nazwami np.<\/p>\n<ul>\n<li>Zapiska karoli\u0144ska<\/li>\n<li>Anonim Bawarski<\/li>\n<li>Geograf Bawarski,\u00a0G\u00e9ographe de Bavi\u00e8re, Geographus Bavarus,\u00a0Bayrischen Geografen,\u00a0Bayerische\/Bayerischer Geograph<\/li>\n<li>Opis grod\u00f3w i ziem z p\u00f3\u0142nocnej strony Dunaju<i>,\u00a0<\/i>Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii<\/li>\n<li>Ostfr\u00e4nkische V\u00f6lkertafel<\/li>\n<\/ul>\n<p>Datowanie Geografa Bawarskiego jest nadal przedmiotem dyskusji. Do\u015b\u0107 d\u0142ugo panowa\u0142a opinia o jego powstaniu w latach 844\/845 lub ich okolicach bazuj\u0105c na podobie\u0144stwie do zapiski w Rocznikach fuldajskich (Annales Fuldenses). W m\u0142odszej literaturze nast\u0105pi\u0142o znaczne odm\u0142odzenie dokumentu, gdy\u017c przesuni\u0119to go na koniec IX w. w czasy panowania Arnulfa z Karyntii<sup>1<\/sup>, drug\u0105 jego cz\u0119\u015b\u0107 natomiast nawet na pocz\u0105tek X w.<sup>2<\/sup>.<\/p>\n<p>W polskiej literaturze najcz\u0119\u015bciej mo\u017cna si\u0119 spotka\u0107 z numerowaniem nazw plemion zaproponowanym przez Henryka \u0141owmia\u0144skiego<sup>3<\/sup>. Zgodnie z t\u0105 numeracj\u0105 poni\u017cej przytaczam nazwy plemion identyfikowane z Dziadoszanami wraz z koresponduj\u0105c\u0105 liczb\u0105 grod\u00f3w. Obok rozwini\u0119cia nazw plemion, z jakim spotka\u0142em si\u0119 w literaturze.<\/p>\n<ul>\n<li>17. <em><strong>Thadesi <\/strong>plusquam CC urbes habent.<\/em> &#8211; &#8230; maj\u0105 ponad 200 grod\u00f3w.\n<ul>\n<li>Dziadosze &#8211; dublet Dziadoszan<sup>4,5<\/sup><\/li>\n<li>Dziedziesze &#8211; plemi\u0119 wywodz\u0105ce si\u0119 od ludno\u015bci zamieszkuj\u0105cej tereny Dziadosiedzan? (nie do ko\u0144ca wiem jak rozumie\u0107 wypowied\u017a autora, wi\u0119c przytaczam j\u0105 w ca\u0142o\u015bci ni\u017cej<sup>6<\/sup>)<\/li>\n<li>Dziadosze &#8211; Gnie\u017anianie pomi\u0119dzy Pi\u0119\u015bnianami (Poznanianami) a Goplanami<sup>7<\/sup><\/li>\n<li>Radesi &#8211; Radoszyce\/Radoszanie na pograniczu \u015bl\u0105sko-wielkopolskim<sup>8<\/sup><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>51. <em><strong>Dadosesani<\/strong>, ciuitates XX<\/em>. &#8211; &#8230; grod\u00f3w 20.\n<ul>\n<li>Dziadoszanie<sup>4,5<\/sup><\/li>\n<li>Dziadosiedzanie<sup>6<\/sup> &#8211; autor upatruje tu nazwy okre\u015blaj\u0105cej ludno\u015b\u0107 pozosta\u0142\u0105 w miejscu wyj\u015bcia rod\u00f3w uczestnicz\u0105cych w kolonizacji Dziedzieszy (patrz Dziedziesze wy\u017cej)<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<blockquote><p><em>Thadesi <\/em>= *<em>D\u011bde\u0161i <\/em>oraz <em>Dadosesani <\/em>= <em>*D\u011bdo-s\u011b\u0292ane<\/em> &lt; <em>*D\u011bdo-s\u011bd-jan-e<\/em>. Ze wzgl\u0119du na Thietmarowe: <em>Diedesi <\/em>(VI.38) oraz <em>Diedesisi <\/em>(IV.28), <em>Diadesisi<\/em> (VII.13) trzeba ustali\u0107 te nazwy jako <em>*D\u011bd-e\u0161-<\/em> por. pol. <em>piel-esz<\/em>, <em>lem-iesz<\/em> oraz pochodzeniowe <em>*D\u011bd-e\u0161-ici<\/em>, za\u015b ze wzgl\u0119du na zapis Ottona I (r. 970-971) <em>Diedesa <\/em>jako zbiorowe <em>*D\u011bde\u0161a<\/em> &lt; <em>*D\u011bde\u0161-ja<\/em> w dzisiejszej polszczy\u017anie <em>*Dziedziesze<\/em>, <em>*Dziedzieszyce<\/em>, <em>*Dziedziesza<\/em>, por. <em>Wo\u0142osza<\/em>, t\u0142uszcza &lt; <em>*Voloch-ia<\/em>, <em>*tlust-ia<\/em>. Natomiast <em>*Dziadosiedzanie<\/em> byliby plemieniem blisko zwi\u0105zanym z <em>*D\u011bdo-s\u011bdo<\/em> siedziba dziad\u00f3w. By\u0142yby to rody szczeg\u00f3lnie blisko siedz\u0105ce pierwotnego punktu wyj\u015bcia kolonizacji <em>Dziedzieszy<\/em>. Tote\u017c maj\u0105 oni tylko 20 grod\u00f3w, podczas gdy <em>Dziedziesze <\/em>a\u017c 200. <em>Dziadoszan <\/em>za\u015b nale\u017cy skre\u015bli\u0107.<\/p><\/blockquote>\n<h3>Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 Geografa Bawarskiego<\/h3>\n<blockquote><p>Descriptio ciuitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii. Isti sunt qui propinquiores resident inibus Danaorum. Quos uocant Nortabtrezi, ubi regio in qua sunt ciuitates LIII, per duces suos partitae. Vuilci, in qua ciuitates XCV et regiones IIII. Linaa est populus, qui habet ciuitates VII. Prope illis resident quos vocant Bethenici, et Smeldingon, et Morizani, qui habent ciuitates XI. Iuxta illos sunt qui uocantur Hehfeldia, qui habent ciuitates VIII. Iuxta illos est regio, quae uocatur Surbi. In qua regione plures sunt, quae habent ciuitates L. Iuxta illos sunt quos uocantur Talaminzi, qui habent ciuitates XIIII. Beheimareb, in qua sunt ciuitates XV. Marharii habent ciuitates XI. Vulgarii regio est inmensa et populus multus habens ciuitates V, eo quod multitudo magna ex eis sit et non sit eis opus ciuitates habere. Est populus, quem uocant Merehanos; ipsi habent ciuitates XXX. Iste sunt regiones quae terminant in inibus nostris. Isti sunt qui iuxta istorum ines resident. Osterabtrezi, in qua ciuitates plusquam C sunt. Miloxi, in qua ciuitates LXVII. Phesnuzi habent ciuitates LXX. Thadesi plusquam CC urbes habent. Glopeani, in qua ciuitates CCCC aut eo amplius. Zuireani habent ciuitates CCCXXV. Busani habent ciuitates CCXXXI. Sittici, regio inmensa populis et urbibus munitissimis. Stadici, in qua ciuitates DXVI populusque ininitus. Sebbirozi habent ciuitates XC. Vnlizi, populus multus, ciuitates CCCXVIII. Neriuani habent ciuitates LXXVIII. Attorozi habent CXLVIII, populus ferocissimus. Eptaradici habent ciuitates CCLXIII. Vuillerozi habent ciuitates CLXXX. Zabrozi habent ciuitates CCXII. Znetalici habent ciuitates LXXIIII.<sup>2<\/sup><\/p><\/blockquote>\n<h3>Druga cz\u0119\u015b\u0107 Geografa Bawarskiego<\/h3>\n<blockquote><p>Aturezani habent ciuitates CIIII. Chozirozi habent ciuitates CCL. Lendizi habent ciuitates XCVIII. Thafbezi habent ciuitates CCLVII. Zeriuani, quod tantum est regnum, ut ex eo cunctae gentes Sclauorum exortae sint et originem, sicut afirmant, ducant. Prissani, ciuitates LXX. Velunzani, ciuitates LXX. Bruzi plus est undique quam de Enisa ad Rhenum. Vuizenbeire. Caziric, ciuitates C. Ruzzi. Forsderen. Liudi.d Fresiti. Serauici. Lucolane. Vungare. Vuislane. Sleenzane, ciuitates XV. Lunsizi, ciuitates XXX. Dadosesani, ciuitates XX. Milzane, ciuitates XXX. Besunzane, ciuitates II. Verzane, ciuitates X. Fraganeo, ciuitates XL. Lupiglaa, ciuitates XXX. Opolinie, ciuitates XX. Golensizi, ciuitates V.<sup>2<\/sup><\/p><\/blockquote>\n<p>Zdj\u0119cie dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci Geografa Bawarskiego znajduj\u0105cych si\u0119 w r\u0119kopisie <em>Astronomische und mathematische Sammelhandschrift<\/em> &#8211; <a href=\"http:\/\/bildsuche.digitale-sammlungen.de\/index.html?c=viewer&amp;bandnummer=bsb00079145&amp;pimage=321&amp;v=2p&amp;nav=&amp;l=it\">BSB Clm. 560<\/a> (IX &#8211; XI w.).<\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-2103 gallery-columns-2 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/GeografBawarski_1.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/GeografBawarski_1-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-2186\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2186'>\n\t\t\t\tClm. 560, fol. 149v\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/GeografBawarski_2.jpg'><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/chruscielowisko.org\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/GeografBawarski_2-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-2187\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-2187'>\n\t\t\t\tClm. 560, fol. 150r\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<hr \/>\n<p><strong>Literatura<\/strong><br \/>\n<small><sup>1<\/sup> Hanewinkel Christian &#8220;Die politische Bedeutung der Elbslawen im Hinblick auf die Herrschaftsver\u00e4nderungen im ostfr\u00e4nkischen Reich und in Sachsen von 887\u2013936. Politische Skizzen zu den \u00f6stlichen Nachbarn im 9. und 10. Jahrhundert&#8221;, 2004, s. 71\u201399, 142\u2013148;<br \/>\n<sup>2<\/sup> Rossignol S\u00e9bastien &#8220;\u00dcberlegungen zur Datierung des Traktates des sog Bayerischen Geographen anhand pal\u00e4ographischer und kodikologischer Beobachtungen&#8221; [w:] &#8220;Der Wandel um 1000. Sonderdruck aus Beitr\u00e4ge zur Ur- und Fr\u00fchgeschichte Mitteleuropas 60&#8221;, 2011, s. 305-316;<br \/>\n<sup>3<\/sup> \u0141owmia\u0144ski Henryk, O pochodzeniu Geografa bawarskiego, [w:] Roczniki Historyczne, R. 20, 1955;<br \/>\n<sup>4<\/sup> \u0141uczy\u0144ski Micha\u0142, &#8220;Geograf Bawarski\u201d \u2014 nowe odczytania&#8221; [w:] &#8220;Polonica&#8221; XXXVII, 2017;<br \/>\n<sup>5<\/sup> Nalepa Jerzy, O nowszym uj\u0119ciu problematyki plemion s\u0142owia\u0144skich u \u201eGeografa Bawarskiego\u201d. Uwagi krytyczne, [w:] Slavia Occidentalis, T. 60, 2003, s. 9-63;<br \/>\n<sup>6<\/sup> Rudnicki Miko\u0142aj &#8220;Pras\u0142owia\u0144szczyzna, Lechia, Polska&#8221;, 1962, tom II, s.261;<br \/>\n<sup>7<\/sup> Kosi\u0144ski Tomasz J. &#8220;Geograf Bawarski\u201d o S\u0142owianach \u2013 przegl\u0105d, analiza, weryfikacja i nowe wyja\u015bnienia nazw&#8221;, 2022, s. 54;<br \/>\n<sup>8<\/sup> Mo\u015bcicki Jerzy &#8220;Polska Popielid\u00f3w&#8221;, 2001, s.160.<\/small><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>opublikowano: 2024-06-21, ostatnia aktualizacja: 2024-06-22 Geograf Bawarski jest spisem plemion i grod\u00f3w (okr\u0119g\u00f3w grodowych) wyst\u0119puj\u0105cym w literaturze pod r\u00f3\u017cnymi nazwami np. Zapiska karoli\u0144ska Anonim Bawarski Geograf Bawarski,\u00a0G\u00e9ographe de Bavi\u00e8re, Geographus Bavarus,\u00a0Bayrischen Geografen,\u00a0Bayerische\/Bayerischer Geograph Opis grod\u00f3w i ziem z p\u00f3\u0142nocnej strony Dunaju,\u00a0Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii Ostfr\u00e4nkische V\u00f6lkertafel Datowanie Geografa Bawarskiego jest nadal&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":2041,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2103","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2103","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2103"}],"version-history":[{"count":47,"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3184,"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2103\/revisions\/3184"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2041"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chruscielowisko.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}