<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\tNajwi\u0119ksz\u0105 koncentracj\u0119 mis \u015bl\u0105skich odnotowujemy, nomen omen, na \u015al\u0105sku, bo znaleziono ich tu 185 z 350 wszystkich odkrytych zabytk\u00f3w na obszarze mieszcz\u0105cym si\u0119 pomi\u0119dzy po\u0142udniowym wybrze\u017cem Morza Ba\u0142tyckiego i Mazowszem na p\u00f3\u0142nocy a Czechami, Morawami i S\u0142owacj\u0105 na po\u0142udniu (Kieseler 2017 s. 313).<\/p>\n
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\tWymiary mis wahaj\u0105 si\u0119 w granicach: \u015brednica 5-25 cm, wysoko\u015b\u0107 0,8-4 cm, grubo\u015b\u0107 blachy 0,1-0,3 cm (Adamczyk 2004 s. 247-248). W m\u0142odszej literaturze odnotowuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c egzemplarze nieco wi\u0119ksze, p\u0142ytsze i g\u0142\u0119bsze (Kieseler 2017 diag. 1-2). Przy bli\u017cszym przyjrzeniu si\u0119 mo\u017cna zaobserwowa\u0107 r\u00f3\u017cnice w kszta\u0142cie przekroju mis, kt\u00f3re uda\u0142o si\u0119 usystematyzowa\u0107 do 4 form (Kieseler 2017 s. 316).<\/p>\n
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\tMisy swoj\u0105 form\u0105 przypominaj\u0105 gliniane talerze, najcz\u0119\u015bciej chyba typu III wg klasyfikacji talerzy z Zawady (patrz Gruszka 2008 s. 364). Podobie\u0144stwo to by\u0142o inspiracj\u0105 do powstania jednej z dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych teorii nt. ich przeznaczenia (Kieseler 2017 s. 325). Przeciwstawia si\u0119 z ni\u0105 teori\u0119 o p\u0142acid\u0142ach o nominale zawartego w nich surowca, czyli \u017celaza. Zainteresowanych histori\u0105 teorii nt. przeznaczenia mis \u015bl\u0105skich kieruj\u0119 do literatury (Boro\u0144 1998, Adamczyk 2004, Boro\u0144 2006, Kieseler 2017), a poni\u017cej skupi\u0119 si\u0119 jedynie na argumentach przemawiaj\u0105cych za i przeciw obu teoriom. Nadmieni\u0119 tylko, \u017ce inne ciekawsze teorie o przeznaczeniu mis \u015bl\u0105skich to takie o falerach (Phalerae) oraz o kardiofylaksie (Cardiophylax, Kardiophylak\u00e8s), o kt\u00f3rych mo\u017cecie poczyta\u0107 na stronie Slovan\u00e9<\/a> (r\u00f3wnie\u017c wzmianka w Kieseler 2017 s. 311).<\/p>\n Starsza z tez (Seger 1928 s. 143) m\u00f3wi o przeznaczeniu mis \u015bl\u0105skich jako przybor\u00f3w kuchennych do pieczenia, sma\u017cenia, czy pra\u017cenia, za czym przemawia odnajdowanie ich w towarzystwie ceramiki lub w pobli\u017cu piec\u00f3w i palenisk (\u0179linice, B\u0159eclav, Lednice-Nejdek, Ba\u0161ovce, Gil\u00f3w). Niekt\u00f3re z nich mia\u0142y nosi\u0107 wt\u00f3rne oznaki spalenia lub nagrzania (Vraclav, \u017b\u00f3\u0142te), co przecie\u017c wcale nie musi oznacza\u0107 dzia\u0142ania ognia maj\u0105cego swoje \u017ar\u00f3d\u0142o wy\u0142\u0105cznie w piecach i paleniskach. Niekt\u00f3re z mis nosi\u0142y \u015blady perforacji, kt\u00f3re je\u015bli nie by\u0142y oznak\u0105 korozji, uznano za \u015blady mocowania uchwyt\u00f3w do podwieszania (Vlastislav, Prachow, P\u00fachov, Pru\u017eina, Gajary, Brno-L\u00ed\u0161e\u0148, Krapkowice, Glienke, Owidz – pr\u00f3cz egzemplarzy o \u015brednicy 15,2 cm oraz 16 cm, pozosta\u0142e to okazy powy\u017cej 20 cm, czyli maj\u0105ce wi\u0119ksz\u0105 powierzchni\u0119 u\u017cytkow\u0105). Misy z \u0142a\u0144cuchami czy uchwytami w towarzystwie innych przybor\u00f3w kuchennych znajdowano w kurhanach z piecami np. Jezioro \u0141adoga. Niekt\u00f3re misy pochodz\u0105ce z grob\u00f3w kobiet uznawano za ich atrybuty kuchenne np. B\u0159eclav (Kieseler 2017 s. 325-327).<\/p>\n Wed\u0142ug relacji Iishaqa b. Mo\u0161e, \u017cydowskiego uczonego z 1. po\u0142. XIII w. s\u0142owo \u0161qburd<\/em> nale\u017cy interpretowa\u0107 jako skovoroda<\/em>, czyli patelnia (Parczewski 1988 s. 94):<\/p>\n \u017belazne naczynie, kt\u00f3rym przykrywaj\u0105 chleb przy pieczeniu, a kt\u00f3re nazywa si\u0119 \u0161qudr, za\u015b w j\u0119zyku kanaanickim \u0161qburd<\/p><\/blockquote>\n Na misach z Gostynia zauwa\u017cono \u015blady spalonego zbo\u017ca (Adamczyk 2004 s. 247 za Langenheim 1937), a na mniejszych egzemplarzach \u015blady drobniejszych ziaren, by\u0107 mo\u017ce prosa lub maku (Langenheim 1937 s. 88), co mia\u0142o \u015bwiadczy\u0107 o przeznaczeniu mis do pra\u017cenia, a tych najmniejszych, by\u0107 mo\u017ce w ramach praktyk pogrzebowych, do palenia kadzide\u0142ek z substancji halucynogennych (Mo\u017adzioch 2000 s. 166). Argument ten zosta\u0142 podwa\u017cony stwierdzeniem raczej obecno\u015bci specyficznych ziarnistych wykwit\u00f3w rdzy ni\u017c \u015blad\u00f3w ziaren. Takie same \u015blady zreszt\u0105 r\u00f3wnie\u017c odnotowano na innych ni\u017c misy gosty\u0144skich zabytkach np. na okuciu krzy\u017cowym (Rze\u017anik 1997 s. 279).<\/p>\n Misy mia\u0142y by\u0107 cz\u0119sto odnajdywane w towarzystwie innych narz\u0119dzi rolniczych zatem musiano je wykorzystywa\u0107 do jakich\u015b prac gospodarczych (Adamczyk 2004 s. 247 za Sl\u00e1ma 1963 s. 235). To samo stwierdzenie jednak mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 na rzecz konkurencyjnej teorii, je\u015bli uzna si\u0119 towarzysz\u0105ce narz\u0119dzia za elementy skarbu z\u0142omu \u017celaznego, na podstawie obecno\u015bci narz\u0119dzi uszkodzonych (Adamczyk 2004 s. 247).<\/p>\n Odnajdowane w \u015bwiecie awarskim misy mia\u0142y zyska\u0107 popularno\u015b\u0107 niet\u0142uk\u0105cych si\u0119 naczy\u0144 nomad\u00f3w (Adamczyk 2004 s. 250).<\/p>\n Drugim co do wielko\u015bci po \u015al\u0105sku obszarem wyst\u0119powania mis s\u0105 po\u0142udniowe Morawy i zachodnia S\u0142owacja, gdzie zabytki wyra\u017anie odr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 od tych \u015bl\u0105skich pod wzgl\u0119dem kszta\u0142tu i wielko\u015bci. Kszta\u0142ty tych mis s\u0105 bardziej zr\u00f3\u017cnicowane, a \u015brednica wi\u0119kszo\u015bci mie\u015bci si\u0119 pomi\u0119dzy 18 a 23 cm (Kieseler 2017 diag. 3). Wyst\u0119puj\u0105 na tych obszarach g\u0142\u00f3wnie w okresie przedwielkomorawskim i wielkomorawskim. Du\u017cych i cz\u0119sto perforowanych celem zawieszenia, u\u017cywanych jako dary grobowe kobiet i obecnych w skarbach przedmiot\u00f3w \u017celaznych mis w swojej pierwotnej postaci prawdopodobnie nie nale\u017cy identyfikowa\u0107 z p\u0142acid\u0142ami. Z tego obszaru znane jest tylko jedno niepewne znalezisko zestawu mis \u015bl\u0105skich (Kieseler 2017 s. 330).<\/p>\n Tylko nieco m\u0142odsza teza, m\u00f3wi\u0105ca o u\u017cywaniu mis \u015bl\u0105skich jako \u015brodk\u00f3w p\u0142atno\u015bci w postaci sztabek \u017celaza, sformu\u0142owana zosta\u0142a na podstawie skarb\u00f3w z miejscowo\u015bci: My\u015blib\u00f3rz, Z\u0142otoryja, Kaszyce Milickie i \u017bmigr\u00f3d (Kurtz 1936 s. 133). Teoria maj\u0105ca swoich zwolennik\u00f3w r\u00f3wnie\u017c w osobach Herrmana i Wachowskiego by\u0142a p\u00f3\u017aniej krytykowana ze wzgl\u0119du na niewielk\u0105 ilo\u015b\u0107 takich skarb\u00f3w, jak i niepewno\u015b\u0107, czy faktycznie by\u0142y to skarby (Boro\u0144 1998 s. 9-10, Boro\u0144 2006 s. 407). Od tego czasu na \u015bwiat\u0142o dzienne wysz\u0142y kolejne skarby: Gromnik (10 mis), Obisz\u00f3w (18 mis) i Witostowice (40 mis), co jednocze\u015bnie zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce znaleziska ze Z\u0142otoryji, Kaszyc Milickich i \u017bmigrodu r\u00f3wnie\u017c s\u0105 skarbami. Wymienione skarby zlokalizowane na powierzchi zaledwie 100 x 85 km przynios\u0142y w sumie a\u017c 105 mis \u015bl\u0105skich, cho\u0107 dok\u0142adnej ich pierwotnej liczby zapewne ju\u017c nie poznamy (Kieseler 2017 s. 327). Jest to tylko nieznacznie ni\u017csza wielko\u015b\u0107, z jak\u0105 mamy do czynienia w przypadku grzywien siekierkopodobnych z teren\u00f3w Moraw, gdzie odkryto ich 119 sztuk (Jaworski 2017 s 69).<\/p>\n Misy \u015bl\u0105skie wyst\u0119puj\u0105 cz\u0119sto w postaci skarb\u00f3w jednorodnych sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 z egzemplarzy podobnej wielko\u015bci (Rze\u017anik 2006, 2008). S\u0105 to najcz\u0119\u015bciej zabytki o kszta\u0142cie w formie b (Kieseler 2017 s. 327).<\/p>\n Skarby i znaleziska gromadne mis na terenie \u015al\u0105ska wyst\u0119puj\u0105 w 3 spektrach wielko\u015bciowych: ma\u0142e o \u015brednicy 5,5\u20137,5 cm z Gostynia, \u015brednie o \u015brednicy 12\u201313,2 cm ze Z\u0142otoryi lub 12,9\u201314,2 cm z My\u015bliborza oraz du\u017ce o \u015brednicy 19,2\u201319,4 cm z Gromnika lub 18\u201319 cm z Obiszowa (Kieseler 2017 s. 327). Mam wra\u017cenie, \u017ce zosta\u0142a przez autora pomini\u0119ta grupa wielko\u015bciowa plasuj\u0105ca si\u0119 pomi\u0119dzy misami \u015brednimi a du\u017cymi. Wspominam o niej, bo mieszcz\u0105 si\u0119 w niej zabytki dziadoszyckie: domniemany zestaw z \u017bukowic (15,7-16,1 cm) oraz mniejszy skarb z Obiszowa (15,8-16,4 cm). Grupa ta jest wyra\u017anie widoczna na diagramie autora (Kieseler 2017 s. 323).<\/p>\n Niewykluczone, \u017ce obecny stan bada\u0144 nie pozwala dostrzec i innych grup mis, kt\u00f3re z kolei pomog\u0142yby zaobserwowa\u0107 bardziej usystematyzowany szereg ich wielko\u015bci. Pozwol\u0119 sobie zaproponowa\u0107 \u015bmia\u0142\u0105 hipotez\u0119, wed\u0142ug kt\u00f3rej powierzchnia misy z kolejnej grupy mia\u0142aby by\u0107 wielokrotno\u015bci\u0105 powierzchni misy z poprzedniej grupy, a co za tym idzie i wagi misy, przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce s\u0105 one podobnej grubo\u015bci. W zobrazowanym przyk\u0142adzie u\u017cy\u0142em zwielokrotnienia powierzchni przy pomocy sta\u0142ej wielko\u015bci 1,5<\/em>, kt\u00f3ra pozwoli\u0142a mi uzyska\u0107 ciekaw\u0105 synchronizacj\u0119 ze \u015brednicami znajdowanych zabytk\u00f3w z teren\u00f3w Polski i Niemiec. Wszystkie wielko\u015bci opr\u00f3cz sta\u0142ej podane s\u0105 w centymentrach lub centymetrach kwadradowych, je\u015bli idzie o pole powierzchni \u03c0R2<\/sup><\/em>. W tabeli wymieni\u0142em tylko te zabytki, dla kt\u00f3rych uda\u0142o si\u0119 okre\u015bli\u0107 ich \u015brednic\u0119 (Kieseler 2017). Oczywi\u015bcie zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce tak\u0105 tez\u0119 trudno b\u0119dzie utrzyma\u0107, gdy\u017c mamy tutaj wiele nierozstrzygni\u0119tych kwestii jak np.: widoczna luka po grupie o hipotetycznej \u015brednicy 7,5 cm oraz ma\u0142o wyra\u017ana granica pomiedzy grupami o hipotetycznych \u015brednicach 17,0 cm i 20,8 cm (zakres \u015brednic jest w tych grupach najwi\u0119kszy). Z drugiej strony nie o \u015brednice tu przecie\u017c chodzi\u0142o, a o wag\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a realnym miernikiem zawarto\u015bci \u017celaza. By\u0107 mo\u017ce wielko\u015b\u0107 misek mia\u0142a by\u0107 tylko pomocna w ich uk\u0142adaniu lub wst\u0119pnej klasyfikacji, a pomiar i tak odbywa\u0142 si\u0119 poprzez czynno\u015b\u0107 wa\u017cenia. Zawieszam t\u0119 my\u015bl w nadziei, \u017ce przysz\u0142e odkrycia i badania pozwol\u0105 rzuci\u0107 lepsze \u015bwiat\u0142o na t\u0119 kwesti\u0119.<\/p>\n Skarb srebrny z Bystrzycy umieszczony w glinianym garnku przykryty by\u0142 mis\u0105 \u015bl\u0105sk\u0105. Mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 przykrycie wykonane z mniej cennego materia\u0142u, tote\u017c uznano, \u017ce misa stanowi\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 skarbu (Adamczyk 2004 s. 246 za Kurz 1936 s. 33-34). Podobne przykryte misami \u015bl\u0105skimi by\u0142y skarby srebrne z Poznania i Dzierz\u0105\u017cnia (Kieseler 2017 s. 328).<\/p>\n W depozytach zawieraj\u0105cych misy \u015bl\u0105skie znajdowano egzemplarze zdeformowane tak, aby zajmowa\u0142y, jak najmniej miejsca, jednocze\u015bnie pozbawiaj\u0105c ich walor\u00f3w u\u017cytkowych (Adamczyk 2004 s. 246 za Jaworski et al. 2002). Z\u0142o\u017conej w kopert\u0119 misie z Gilowa towarzyszy\u0142y radlica oraz d\u0142uto, kt\u00f3re spocz\u0119\u0142y tu\u017c nad ni\u0105 w wale grodziska (Jawroski 2005 s. 289). Czy zabytki te by\u0142y elementami skarbu, a mo\u017ce ofiar\u0105 zak\u0142adzionow\u0105, jak wkopana pod bram\u0119 grodziska w Nowym Ko\u015bciele misa o \u015brednicy 10,5 cm wykonana z wysokiej jako\u015bci \u017celaza? Na zewn\u0119trznej stronie misy widoczne s\u0105 koncentrycznie u\u0142o\u017cone \u017c\u0142obki interpretowane jako \u015blady po szczypcach (Lisowska 2016 s. 113). Trudno powiedzie\u0107 jak\u0105 funkcj\u0119 pe\u0142ni\u0142y misy wchodz\u0105ce w sk\u0142ad skarb\u00f3w przedmiot\u00f3w \u017celaznych i ofiar zak\u0142adzinowych.<\/p>\n W Szczecinie okresu pierwszej i drugiej \u0107wierci XI wieku, w zwi\u0105zku z za\u0142amaniem rynkowym, w wyniku upadku w\u0142adzy wczesnopiastowskiej, obserwuje si\u0119 wzrost liczby mis \u015bl\u0105skich przy jednoczesnym braku monet, odwa\u017cnik\u00f3w i wag (tylko jeden skarb srebrny w okolicy). Naliczono ich tutaj: jedn\u0105 ca\u0142\u0105 mis\u0119 (uznawana za wtr\u0119t w warstwie z 1. po\u0142. XIII w.) oraz 16 fragment\u00f3w nie wyst\u0119puj\u0105cych w kompletach o \u015brednicach szacowanych na 20-23 cm. Wkr\u00f3tce po po\u0142owie XI wieku w czasach powstawania republiki miejskiej wyst\u0119puje najd\u0142u\u017csza seria mis \u015bl\u0105skich, tym razem w towarzystwie odwa\u017cnik\u00f3w. Kolejny okres to ju\u017c zanik mis \u015bl\u0105skich przy zwi\u0119kszaj\u0105cych si\u0119 udzia\u0142ach odwa\u017cnik\u00f3w i wag. Mo\u017cliwe, \u017ce w tym kr\u00f3tkim okresie misy \u015bl\u0105skie pe\u0142ni\u0142y funkcje pieni\u0105dza zast\u0119pczego, podobnie jak to si\u0119 na przyk\u0142ad mia\u0142o w Ralswiek na Rugii w XII w. kiedy u\u017cywano p\u0142acide\u0142 p\u0142\u00f3ciennych. Niemniej przez ca\u0142y okres wyst\u0119powania mis \u015bl\u0105skich w Szczecinie (kon. IX – pocz. XII w.) cz\u0119\u015bciej upatruje si\u0119 wykorzystywania ich w roli: u\u017cytkowej (domy bogatszych mieszka\u0144c\u00f3w), z\u0142omu \u017celaznego (warsztat kowalski), czy wreszcie \u015brodka realizacji zobowi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy o\u015brodkami w\u0142adzy plemiennej, czy wczesnopa\u0144stwowej a lokalnymi spo\u0142eczno\u015bciami (\u0141osi\u0144ski 2008 s. 421-432).<\/p>\n Ilo\u015b\u0107 \u017celaza zawartego w dw\u00f3ch misach z Brze\u017ana (B\u0159ezno, okr\u0119g Louny, kraj \u00fasteck\u00fd) o \u015brednicy 19 cm wystarczy\u0142aby do wytworzenia 10 \u015bredniej wielko\u015bci no\u017cy (Kieseler 2017 s. 328, przypis 57 za Pleiner 2001, s. 509 oraz Pleinerov\u00e1 2000 s. 145).<\/p>\n Skarby z Obiszowa (18-elementowy) i Witostowic zosta\u0142y poddane analizom chemicznym, na podstawie kt\u00f3rych stwierdzono \u015blady obecno\u015bci oleju skalnego (ropy naftowej), co mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o praktyce zabezpieczania takich skarb\u00f3w przed zdeponowaniem ich w ziemi. Niestety nie mo\u017cna wykluczy\u0107, \u017ce ziemia wok\u00f3\u0142 skarbu zosta\u0142a p\u00f3\u017aniej zanieczyszczona albo, \u017ce zabytki by\u0142y nara\u017cone na kontakt z tak\u0105 substancj\u0105 ju\u017c po ich wydobyciu przez amator\u00f3w, zanim trafi\u0142y do Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego (Czechowski et al. 2016 s. 149, Jaworski 2017 s. 69).<\/p>\n Podobie\u0144stwo kszta\u0142tu odzwierciedlaj\u0105cego zag\u0142\u0119bienie, w kt\u00f3rym kowal przekuwa\u0142 \u017celazn\u0105 lup\u0119 (\u0142up\u0119, \u0142upk\u0119), ma \u015bwiadczy\u0107 o tym, \u017ce produkt by\u0142 tylko w niewielkim stopniu przetworzonym surowcem (Herrmann 1966 s. 112). Tak\u0105 przekut\u0105 \u0142upk\u0119 przypominaj\u0105c\u0105 kszta\u0142tem mis\u0119 \u015bl\u0105sk\u0105 znamy z Vasilevskij (Pleiner 1962 Ryc. 21:12). By\u0107 mo\u017ce gotowa misa by\u0142a produktem ostatniej fazy pozbywania si\u0119 w\u0119gla w procesie przekuwania lupy, w kt\u00f3rym jednocze\u015bnie nadawano jej ostateczny kszta\u0142t. Czy te czynno\u015bci mog\u0142y si\u0119 odbywa\u0107 w ramach tego samego warsztatu np. podobnego do tego ze zdj\u0119\u0107 dokumentuj\u0105cych eksperymenty Darrella Markewitza i cz\u0142onk\u00f3w Dark Ages Re-creation Company<\/em>, kt\u00f3re znalaz\u0142em na stronie the Wareham Forge<\/a>? Na ulicy Drewnianej we Wroc\u0142awiu odkryto budynek interpretowany jako ku\u017ania, wewn\u0105trz kt\u00f3rego znajdowa\u0142 si\u0119 pieniek, wed\u0142ug autor\u00f3w, pod kowad\u0142o (Ka\u017amierczyk Ryc. 19). By\u0107 mo\u017ce bezpo\u015brednio na takich pie\u0144kach mog\u0142o odbywa\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kucie niewymagaj\u0105ce du\u017cego nak\u0142adu pracy, czy precyzji.<\/p>\n Misy \u015bl\u0105skie przynajmniej na terenie \u015al\u0105ska nale\u017cy postrzega\u0107 jako \u015brodki p\u0142atnicze w postaci surowych sztabek \u017celaza o “ujednoliconym” kszta\u0142cie produkowane w r\u00f3\u017cnych klasach wagowych o warto\u015bciach rynkowego odpowiednika wysokiej jako\u015bci \u017celaza. Uzyskanie takich p\u0142acide\u0142 wymaga\u0142oby ograniczonego nak\u0142adu pracy, a ich kszta\u0142t sprzyja\u0142by oszcz\u0119dzaniu miejsca podczas ich sk\u0142adowania i transportu. Na s\u0105siaduj\u0105cych ze \u015al\u0105skiem terenach Dolnych \u0141u\u017cyc i Wielkopolski misy r\u00f3wnie\u017c odpowiadaj\u0105 temu samemu modelowi wielko\u015bciowemu, co stwierdzono na przyk\u0142adach mis z Tornowa, Vorberga oraz Samorzewa (Kieseler 2017 s. 327). Pojawi\u0142y si\u0119 w tej roli prawdopodobnie pod koniec IX w. i mog\u0142y by\u0107 u\u017cywane jako regionalna waluta w X wieku. Jedynie dwie misy z teren\u00f3w \u015al\u0105ska zosta\u0142y odnalezione w kontekstach mog\u0105cych \u015bwiadczy\u0107 za ich u\u017cytkowym, kuchennym przeznaczeniem: w Gilowie, gdzie mis\u0119 znaleziono przy piecu oraz w \u0179linicach, gdzie r\u00f3wnie\u017c zalega\u0142a przy piecu w towarzystwie licznych fragment\u00f3w ceramiki. Obok znalezisk zwi\u0105zanych z wydobyciem \u017celaza (piece, szczypce kowalskie, dysze gliniane) misy w roli p\u0142acide\u0142 mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o jego istotnym znaczeniu gospodarczym na \u015al\u0105sku i w najbli\u017cszym jego s\u0105siedztwie (Kieseler 2017 s. 329).<\/p>\n Niekt\u00f3rzy badacze nie wykluczaj\u0105, \u017ce zabytki mog\u0142y pe\u0142ni\u0107 okazjonalnie obie funkcje lub nawet, \u017ce przybiera\u0142y r\u00f3\u017cne funkcje w odmiennych obszarach i okresach (np. Bubenik 1972 s. 564, Herrmann 1966 s. 111, Wachowski 1981 s. 168, Lisowska 2016 s. 115).<\/p>\n Numer w nawiasach klamrowych jest identyfikatorem lokalizacji na mapie i diagramie. Wymiary podane w kolejno\u015bci: \u015brednica lub zakres, je\u015bli nier\u00f3wny okr\u0105g (lub wymiary fragmentu, je\u015bli zaznaczono); wysoko\u015b\u0107; grubo\u015b\u0107 blachy. Przypisy \u017ar\u00f3de\u0142, na kt\u00f3rych bazowa\u0142 autor poda\u0142em jak w oryginale (Kieseler 2017 s. 334-335).<\/p>\n Pawe\u0142 Rze\u017anik podczas bada\u0144 w 1996 roku doliczy\u0142 si\u0119 obecno\u015bci mis \u015bl\u0105skich w liczbie nie mniej ni\u017c 30 sztuk (Rze\u017anik 1997 s. 279), natomiast Andreas Kieseler w podsumowaniu tematu scharakteryzowa\u0142 tylko miski o numerach od I do XXIX (Kieseler 2017 s. 334-335).<\/p>\n Wydaje si\u0119, \u017ce misy z 18-elementowego skarbu z Obiszowa nie zosta\u0142y rozdzielone przynajmniej przed 2017 rokiem, bo nigdzie nie dotar\u0142em do wymiar\u00f3w ich wysoko\u015bci, ani grubo\u015bci. Podobnie sprawa si\u0119 ma ze skarbem z Witostowic, dla kt\u00f3rego nie znam nawet \u015brednicy zawartych w nim mis (patrz Kieseler 2017, Jaworski 2017).<\/p>\n Wykorzystanie mis \u015bl\u0105skich jako patelnie opisano szczeg\u00f3\u0142owo na stronie Slovan\u00e9<\/em> w artykule V\u00fdroba p\u00edcky na sma\u017een\u00ed (vyu\u017eit\u00ed slezsk\u00e9 misky)<\/a>.<\/p>\n Ca\u0142kiem dobrze, acz z pewnymi zastrze\u017ceniami, sprawdzaj\u0105 si\u0119 misy r\u00f3wnie\u017c w roli pokrywek, szczeg\u00f3lnie kiedy ma si\u0119 pod r\u0119k\u0105 czepio\u0142\u0119 do ich chwytania, z czego cz\u0119sto osobi\u015bcie korzystam. Nazw\u0119 urz\u0105dzenia zaczerpn\u0105\u0142em z wiedzy etnograficznej (Moszy\u0144ski 1929, s. 248). Misy jako przykrywki r\u00f3wnie\u017c by\u0142y przywo\u0142ywane w\u015br\u00f3d teorii nt. przeznaczenia mis \u015bl\u0105skich (Kieseler 2017 s. 311). Nie wydaje mi si\u0119, \u017ceby by\u0142a to ich podstawowa funkcja, gdy\u017c ich jedyn\u0105 stabiln\u0105 pozycj\u0119 na garnku uzyskuj\u0119, k\u0142ad\u0105c je dnem do do\u0142u, co jednocze\u015bnie ogranicza pojemno\u015b\u0107 garnka. Dodatkowo kipi\u0105ca tre\u015b\u0107 garnka cz\u0119sto wchodzi w kontakt z dnem misy, przez co trudno j\u0105 gdziekolwiek od\u0142o\u017cy\u0107 bez zanieczyszczenia zar\u00f3wno powierzchni, na kt\u00f3rej spocznie, jak i potem samego dania umieszczaj\u0105c j\u0105 na garnku ponownie. Zobrazowane na fotografiach misy-przykrywki zosta\u0142y zrekonstruowane na podstawie \u015brednic ze skarbu 3 mis z Obiszowa (16 cm – wykonana przez Ludosz\u0119<\/a>) oraz skarbu 18 mis z Obiszowa (19 cm – wykonana przez Starkow<\/a>).<\/p>\n Najmniejsze misy z Gostynia, kt\u00f3re zamierzam u\u017cy\u0107 jako p\u0142acid\u0142a, zrekonstruowane zosta\u0142y przez \u0141ukasza Dudka (Hoopoe’s Forge<\/a>). Dwie misy le\u017c\u0105ce na zdj\u0119ciach osobno zosta\u0142y wykonane z \u017celaza pudlarskiego, ale musz\u0119 si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce mam spore trudno\u015bci z ich rozpoznaniem w\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych.<\/p>\n Literatura<\/strong><\/small><\/p>\n<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\tu\u017cytkowe przeznaczenie mis \u015bl\u0105skich<\/h3>\n
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\tmisy \u015bl\u0105skie jako p\u0142acid\u0142a<\/h3>\n
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\tMisy \u015bl\u0105skie z teren\u00f3w Dziadoszan<\/h3>\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\trekonstrukcja<\/h3>\n
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n